Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

MUSZĘ WIEDZIEĆ

Wraz z wiekiem wzrasta ryzyko chorób mózgu, których przyczyną jest uszkodzenie naczyń. Choroby naczyń często doprowadzają do udaru, czyli zawału mózgu.
Udar mózgu jest to zespół objawów klinicznych spowodowanych ogniskowym niedokrwieniem ośrodkowego układu nerwowego, najczęściej, choć nie zawsze w zakresie unaczynienia jednej tętnicy. Po 75 r. ż. dokonuje się ok. 1200 udarów/100 tyś. ludności. Choroby te cechuje znaczna umieralność sięgająca 30% w ciągu miesiąca i 60% w ciągu roku.
Udar może mieć charakter niedokrwienny lub krwotoczny. Udary niedokrwienne powstają najczęściej w mechanizmie zakrzepicy i/lub zatorowości. Udarom niedokrwiennym sprzyjają czynniki ryzyka miażdżycy i nadkrzepliwość krwi, np. w cukrzycy, zaburzeniach gospodarki lipidowej, nadmiarze homocysteiny, nadciśnieniu tętniczym, paleniu tytoniu, otyłości i wielu innych zaburzeniach. Udar niedokrwienny o charakterze zatoru może mieć miejsce przy obecności materiału zatorowego w aorcie lub sercu (przy migotaniu przedsionków, w zawale serca, przy obecności sztucznych zastawek serca, w kardiomiopatii rozstrzeniowej, przy niektórych anomaliach budowy serca). Udarom krwotocznym z kolei sprzyja obecność malformacji naczyniowych (połączeń tętniczo-żylnych) mózgu, których częstość wzrasta z wiekiem i być może przekracza w starości 30% oraz zmniejszona krzepliwości krwi (małopłytkowość, zaburzenia krzepnięcia pochodzenia osoczowego - najczęściej przy przedawkowaniu leków przeciwkrzepliwych). Objawy uszkodzenia mózgu mogą manifestować się początkowo w sposób przemijający, a przy dalszym utrzymywaniu się czynników ryzyka najczęściej dochodzi do udaru mózgu.

NALEŻY WIEDZIEĆ

Zwiastunem udaru mózgu są niejednokrotnie tzw. przemijające ataki niedokrwienne (transient ischemic attack – TIA), gdzie obserwowane objawy utrzymują się nie dłużej niż 24 godziny. Chorzy z takimi objawami często nie trafiają do lekarza, ale im dłużej objawy się utrzymują, tym częściej można uwidocznić ognisko niedokrwienne mózgu, mimo wycofania się objawów klinicznych. Wprowadzono także pojęcie przedłużonego TIA, gdy objawy ustępują po kilku dniach. Występowanie TIA, szczególnie o charakterze nawracającym jest zwiastunem udaru mózgu. U około 30% chorych z tym zespołem udar następuje w ciągu roku. Jednocześnie jest to sygnał alarmowy, który pozwala na szybkie wdrożenie diagnostyki i podjęcie leczenia zmniejszającego ryzyko udaru. Ponieważ TIA jest neurologiczną manifestacją zagrożenia naczyniowego, jest czynnikiem zwiększonego ryzyka zawału serca i innych chorób naczyniowych. Podjęcie leczenia obniża także ryzyko wystąpienia lub nasilenia innych niż mózgowe chorób naczyniowych. Ze względu na dynamikę deficytów neurologicznych można obserwować inne typy niedokrwienia mózgu:
    odwracalny niedokrwienny ubytek neurologiczny - RIND (reversible ischemic neurological deficit), gdy objawy wycofują się do 3 tygodni
    postępujący ubytek neurologiczny - PND (progressive neurological deficyt) , gdy objawy narastają
    udar niedokrwienny dokonany - CIS – (complete ischemic stroke), gdy zespół objawów utrzymuje się w tym samym zakresie ponad 3 tygodnie
Często udary niedokrwienne mają tendencję do powtarzania się w różnych obszarach naczyniowych. Ich manifestacja kliniczna może być bardzo różna i układać się w zespół objawów pozwalających na sprecyzowanie, z jakiego obszaru unaczynienia mózgu pochodzą. Zespoły mózgowe mogą mieć charakter zespołu tętnic szyjnych, tętnic kręgowo-podstawnych lub całego mózgu. Ich charakter naczyniowy określa się przez wykluczenie innych przyczyn (zapalenie, guzy, zatrucia, choroby pierwotnie zwyrodnieniowe, spichrzeniowe i itp.) i uwidocznienie zmian w naczyniach metodami obrazowymi. Współczesna medycyna może posłużyć się wieloma metodami obrazowania o różnym stopniu inwazyjności: ultrasonograficzne badanie dopplerowskie przepływu w naczyniach domózgowych, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, pozytronowa tomografia emisyjna (PET) i w końcu arteriografia poszczególnych naczyń mózgowych. Cenną metodą jest także wykorzystanie do oceny przepływu mózgowego techniki SPECT. Możliwe do zastosowania są także techniki ultrasonografii wewnątrznaczyniowej. Precyzyjne i bardzo wczesne określenie przyczyny udaru pozwala na jego wczesne leczenie, kiedy masa uszkodzonych komórek mózgu jest jeszcze bardzo mała, a więc i objawy mało zaawansowane, a rehabilitacja prostsza.



CHCĘ WIEDZIEĆ WIĘCEJ

Objawy neurologiczne pozwalające na lokalizację zakresu unaczynienia są następujące:
•    z tętnic szyjnych: jednostronna lub połowicza jednoimienna ślepota, zaburzenia mowy do całkowitej afazji (mogą mieć różny charakter, najczęściej czuciowy – chory nie rozumie, co się mówi, ruchowy – chory rozumie, ale nie potrafi mówić, amnestyczny – chory nie pamięta słów lub mieszany), niedowłady lub porażenia kończyn, połowicze zaburzenia czucia
•    z tętnic kręgowo-podstawnych: zaburzenia utrzymywania postawy ciała (upadki, ataksja), oczopląs, zawroty głowy, nudności, wymioty, zaburzenia termoregulacji i ciśnienia tętniczego krwi (najczęściej spadki), zaburzenia pamięci
•    objawy dotyczące uszkodzenia nerwów czaszkowych: zaburzenia połykania (w efekcie krztuszenie się), zaburzenia mowy, zaburzenia okoruchowe (często powodujące zaburzenia widzenia np. widzenie podwójne), niedowłady lub porażenia mięśni twarzy (np. charakterystyczne opadanie kącika ust, widoczne szczególnie przy próbie uśmiechnięcia się), połowicze zaburzenia czucia na twarzy, drętwienie ust, zawroty głowy)
Należy pamiętać, że nawet mały udar zlokalizowany w miejscu, gdzie znajdują się ośrodki oddechowy lub krążeniowy mogą doprowadzić do nagłego zgonu.
Masywne, szybko narastające niedokrwienie mózgu w rejonie tętnic o dużym kalibrze np. tętnicy podstawnej mózgu najczęściej prowadzi do śpiączki i/lub zgonu.
Natomiast w postępujących chorobach uszkadzających naczynia, szczególnie małe (cukrzyca!) może wielokrotnie wystąpić drobne niedokrwienie całkowicie nieme klinicznie. Dopiero, gdy masa ubytku tkanki nerwowej mózgu przekroczy w łącznie 50 ml daje obraz rozsianych zmian neurologicznych, często z otępieniem i jest przyczyną szukania pomocy lekarskiej. Taki obraz kliniczny jest charakterystyczny dla tzw. zawałów zatokowych (lakunarnych), które, jeśli są masywne, prowadzą do powstania tzw. stanu zatokowego mózgu. Niewielkie zmiany zawałowe umiejscawiają się w obszarze zaopatrywanym przez drobne tętnice przeszywające, będących tętnicami końcowymi. Uszkodzeniu ulegają głównie struktury podkorowe (skorupa, wzgórze, podwzgórze i most). Manifestacją zmian naczyniowych mózgu mogą być także zespoły psychopatologiczne. Niejednokrotnie zdarza się, że zmiany naczyniowe uwidaczniają się w tkance mózgowej przy wykonywaniu badań obrazowych z innej przyczyny. Należy pamiętać, że choroby pierwotnie zwyrodnieniowe w tym choroba Alzheimera prowadzą do uszkodzenia naczyń i w zaawansowanych stadiach zawsze występuje patologia naczyniowa. Trudnym zagadnieniem jest różnicowanie przyczyny otępienia pomiędzy naczyniopochodnym a alzheimerowskim. Pewne cechy kliniczne, w tym szczególnie skokowy przebieg i fluktuacje dobowe objawów w przeciwieństwie do stale postępującego otępienia przemawiają bardziej za pierwotnie naczyniowym charakterem zmian
W zapobieganiu incydentom udarowym mózgu olbrzymie znaczenie ma profilaktyka chorób naczyniowych. Powinna być wprowadzana jak najwcześniej od zidentyfikowania czynników ryzyka.
Prewencją pierwotną stanowią wszystkie działania promujące zdrowy tryb życia, w tym aktywność ruchową, odpowiednie postępowanie dietetyczne, niepalenie tytoniu, korekta występujących zaburzeń metabolicznych. W każdym przypadku stwierdzenia zmian naczyniowych należy dążyć do identyfikacji czynników ryzyka i wprowadzić tzw. profilaktykę wtórną, mającą na celu zapobieżenie incydentom naczyniowym. Przy pojawieniu się TIA ważne jest odpowiednio wczesne wdrożenie diagnostyki przyczynowej. W przypadku udokumentowanych zmian, np. zwężenia naczyń domózgowych, u pewnej grupy chorych możliwa jest interwencja zabiegowa poszerzająca światło naczynia i zapobiegająca niedokrwieniu. U wszystkich chorych zarówno po interwencji zabiegowej na naczyniach jak i niekwalifikujących się do niej wskazane jest leczenie farmakologiczne, które poprzez zmniejszenie krzepliwości krwi i zwiększenie procesów fibrynolitycznych zapobiega udarom niedokrwiennym.
Natomiast w leczeniu dokonujących się udarów mózgu najważniejsze są pierwsze godziny. Przy stwierdzeniu udaru o charakterze niedokrwiennym w pewnych sytuacjach jest możliwe leczenie preparatami powodującymi rozpuszczenie skrzepliny. Jeśli leczenie to jest skuteczne, możliwe jest ograniczenie zmian do minimum. Innego postępowania wymagają udary krwotoczne. W przypadku malformacji naczyniowych często jedynym sposobem leczenia jest zabieg operacyjny na zmienionym naczyniu. Ostatnio coraz częściej jest możliwe ograniczenie rozległości zabiegu, przez wprowadzenie technik postępowania wewnątrznaczyniowego. Niezwykle ważne jest wprowadzenie postępowania rehabilitacyjnego już w pierwszych godzinach udaru, szczególnie u chorych nieprzytomnych. Zawsze trzeba prowadzić profilaktykę przeciwodleżynową, ponieważ u chorych z zaburzeniami neurologicznymi odleżyny często powstają dużo wcześniej niż u innych unieruchomionych osób. Wczesna rehabilitacja obejmuje zarówno ćwiczenia oddechowe jak i zapobiegające unieruchomieniu. Wymaga to kilkakrotnego w ciągu doby uruchamiania wszystkich stawów i to w pełnym zakresie. Ćwiczenia muszą być wykonywane wielokrotnie. W zależności od stanu chorego są to ćwiczenia bierne, bądź czynne. Ważna jest wczesna pionizacja, zawsze w obecności personelu medycznego. Często, bowiem występują powikłania naczynioruchowe i zatorowe. Rola opiekuna osoby niepełnosprawnej jest nie do przecenienia. Od jego wytrwałości zależy stopień usprawnienia chorego. Mimo, że w stanach poudarowych ponad 40% osób pozostaje całkowicie niesprawna i wymaga stałej opieki, to warto intensywnie rehabilitować chorego, ponieważ czasami poprawa może następować przez długi okres czasu. Każdy postęp w odzyskiwaniu sprawności jest zarówno dla chorego, jak i dla opiekuna niezwykle ważny.

WNIOSKI   

1. Choroby naczyń mózgowych rzadko ujawniają się w sposób nagły. Incydent naczyniowy zazwyczaj poprzedza szereg objawów mniej lub bardziej charakterystycznych.

2. Czynniki ryzyka chorób naczyń mózgowych są zbliżone do czynników ryzyka innych chorób naczyniowych.

3. Prewencja pierwotna i wtórna mogą zmniejszyć zapadalność na choroby naczyniowe mózgu.

PRZYKŁADY

Przykład 1.
U Pana T. W. lat 69 leczącego się od lat na nadciśnienie tętnicze, wskutek nieregularnego pobierania leków dochodziło do wzrostów ciśnienia krwi. Pomiary wykonywane w gabinecie wykazywały średnie wartości ciśnień 190-180/110-100. Lekarz Poradni znacząco zwiększył dawki leków przeciwnadciśnieniowych i polecił żonie Pana T. W. nadzorować podawanie leków. Już po 2-ch dniach ciśnienie tętnicze osiągnęło wartości prawidłowe, lecz pacjent uskarżał się na ból głowy, zawroty głowy przy wstawaniu, drętwienia wokół warg, chwilowe zaburzenia widzenia. W trzeciej dobie zdyscyplinowanego leczenia pacjent utracił przytomność, pojawił się nieregularny oddech, wystąpił niedowład wiotki kończyn prawych. Po pięciu dniach pacjent zmarł nie odzyskując świadomości.


Przykład 2.
Pani E. A. lat 75 od 2-ch lat pobierała doustne środki przeciwzakrzepowe z powodu nawracających zapaleń żył głębokich kończyn dolnych. Początkowo raz w tygodniu oznaczała INR i pod jego kontrolą pobierała leki przeciwzakrzepowe. Po roku oznaczenia wykonywała tylko raz w miesiącu. Ostatnie oznaczenie INR wykonała 3 miesiące wcześniej. Wracając z zakupami ze sklepu upadła na drodze. Mowa była bełkotliwa, ruchy nieskoordynowane, prawa ręka opadała. Pogotowie Ratunkowe przewiozło chorą do Centralnej Izby Przyjęć Szpitala gdzie wykonano TK, która wykazała rozległy wylew do lewej półkuli mózgu. W badaniach laboratoryjnych stwierdzono INR – 14,5. Stan chorej szybko się pogarszał. Zmarła po 4 godzinach od przyjęcia do Szpitala.